M1
Świadomość i tożsamość
#1
Sisk, Burgoyne, Sun, Butler, Macnamara 2018
MechanizmMeta-analiza związku growth mindset z osiągnięciami akademickimi oraz efektywności interwencji mindsetowych.
Kluczowy wynikSłaby związek mindset–achievement (r = 0.10), mindset interventions średni efekt d = 0.08; silniejsze efekty tylko u high-risk students.
LekcjeD016-D018
ZastosowanieUczciwa korekta przesadzonych claimów Dweck — mindset działa, ale na konkretnych grupach.
#2
Yeager, Hanselman, Walton et al. 2019
MechanizmPre-registered RCT growth mindset intervention (45 min online) w reprezentatywnej próbie szkół średnich.
Kluczowy wynikWzrost GPA o 0.10 dla lower-achieving studentów; brak efektu dla high-achievers. Efekt mediated przez peer norms.
LekcjeD016-D018
ZastosowanieReplikacja Dweck w dużej skali — dla kogo działa growth mindset.
#3
Locke & Latham 2002
MechanizmSpecific + difficult goals → wyższa wydajność niż "do your best" przez kierunkowanie uwagi, mobilizację wysiłku, perseverance.
Kluczowy wynikTrudne specyficzne cele = liniowo wyższa wydajność (d ≈ 0.5-0.8) w 90%+ studies.
LekcjeD026-D030
ZastosowanieEmpiryczny fundament SMART goals.
#4
Epton, Currie, Armitage 2017
MechanizmSelf-affirmation interventions (pisanie o ważnych wartościach) → otwartość na zagrażające informacje, zmiana zachowań zdrowotnych.
Kluczowy wynikMałe-średnie efekty na intencje (d = 0.34), zachowanie (d = 0.32); silniejsze gdy zintegrowane z health messaging.
LekcjeD021-D025
ZastosowanieNaukowe poparcie dla wartości jako interwencji.
#5
Cohen, Garcia, Apfel, Master 2006
Mechanizm15-minutowa pisemna interwencja wartości (values affirmation) redukuje stereotype threat u Afroamerykanów.
Kluczowy wynikRedukcja race gap w GPA o 40%; efekt utrzymany 2 lata.
LekcjeD021-D025
ZastosowanieKrótkie ćwiczenie wartości ma długoterminowe efekty — model dla zadania M1.
#6
Cohen & Sherman 2014
MechanizmSynteza mechanizmów self-affirmation — buforowanie ego, redukcja defensywności, "narrative of adequacy".
Kluczowy wynikEfekty kumulatywne i samowzmacniające; affirmation działa najsilniej w kontekstach zagrożenia tożsamości.
LekcjeD021-D025
#7
Burnette, O'Boyle, VanEpps, Pollack, Finkel 2013
MechanizmMeta-analiza wpływu growth vs fixed mindset na self-regulation goals.
Kluczowy wynikMindset → goal setting, monitoring, operating; efekty małe-średnie (d = 0.10-0.30) ale spójne.
LekcjeD016-D018
#8
Sin & Lyubomirsky 2009
MechanizmSkuteczność PPI (wdzięczność, mocne strony, optymizm) w zwiększaniu well-being i redukcji depresji.
Kluczowy wynikPPI zwiększają well-being (r = 0.29), redukują depresję (r = 0.31); efekt utrzymany follow-up.
LekcjeD001-D005, D016-D020
#9
Khoury, Sharma, Rush, Fournier 2015
MechanizmMindfulness-Based Stress Reduction jako trening samoświadomości intero/eksteroceptywnej.
Kluczowy wynikMBSR redukuje stres (g = 0.74), lęk (g = 0.74), depresję (g = 0.51).
LekcjeD006-D010
#10
Goyal, Singh, Sibinga et al. 2014
MechanizmSystematyczny przegląd mindfulness w klinicznych populacjach.
Kluczowy wynikUmiarkowane evidence dla redukcji lęku (effect 0.38) i depresji (0.30); słabe dla innych outcome.
LekcjeD006-D010
ZastosowanieUczciwy contraweight do hype mindfulness.
#11
Harkin, Webb, Chang et al. 2016
MechanizmMonitorowanie postępu w realizacji celów (zapisywanie, raportowanie) zwiększa szanse osiągnięcia.
Kluczowy wynikMonitoring zwiększa goal attainment (d = 0.40); efekt silniejszy gdy publiczne i zapisywane.
LekcjeD026-D030
#12
Gollwitzer & Sheeran 2006
Mechanizm"If X, then Y" plans automatyzują uruchamianie celowych zachowań przez wiązanie sytuacja-akcja.
Kluczowy wynikImplementation intentions zwiększają realizację celów (d = 0.65).
LekcjeD026-D030
#13
Vaillant 2012
ISBN: 9780674059825
MechanizmNajdłuższy longitudinal study rozwoju dorosłego życia.
Kluczowy wynikJakość relacji w wieku 50 lat = najsilniejszy predyktor zdrowia/szczęścia w wieku 80. Dojrzałe mechanizmy obronne (altruizm, sublimacja, humor) → lepsze życie.
LekcjeD001-D005, D021-D025
#14
Waldinger & Schulz 2023
ISBN: 9781982166694
MechanizmAktualizacja Harvard Study — dane do 2020s, kobiety i potomstwo dodane.
Kluczowy wynik"Social fitness" silniej predykuje długość życia niż cholesterol; samotność toksyczna jak palenie 15 papierosów dziennie.
LekcjeD001-D005
#15
Mischel, Shoda, Peake 1988 / Mischel et al. 2011
MechanizmMarshmallow test + follow-up: zdolność opóźnienia gratyfikacji predykuje życiowe outcomes.
Kluczowy wynikDelay of gratification w wieku 4 lat → wyższe SAT, BMI, kontrola w 40s. UWAGA: Watts 2018 (replikacja) — efekt znacznie słabszy po kontroli SES.
LekcjeD016-D020
#16
Watts, Duncan, Quan 2018
MechanizmPre-registered replication marshmallow study z większą i bardziej reprezentatywną próbą.
Kluczowy wynikKorelacja delay → outcomes spada o połowę po kontroli rodzinnego tła.
LekcjeD016-D020
ZastosowanieUczciwa korekta replikacyjna.
#17
Costa & McCrae 2006
MechanizmStabilność Big Five w dorosłym życiu i przewidywalne zmiany rozwojowe.
Kluczowy wynikCechy osobowości umiarkowanie stabilne (r ≈ 0.60-0.80); maturity principle (wzrost ugodowości, sumienności; spadek neurotyzmu z wiekiem).
LekcjeD011-D015
#18
Roberts, Walton, Viechtbauer 2006
MechanizmMeta-analiza zmian osobowości w cyklu życia.
Kluczowy wynikCechy znacząco zmieniają się w średnim wieku (d = 0.3-0.5 over decades); maturity principle.
LekcjeD011-D015
#19
Bandura 1997
ISBN: 9780716728504
MechanizmSelf-efficacy beliefs → wybór celów, wysiłek, persistance, resilience. Cztery źródła: mastery, vicarious, social persuasion, fizjologiczne.
Kluczowy wynikSelf-efficacy predyktuje wydajność niezależnie od umiejętności (β = 0.30-0.40).
LekcjeD016-D020
#20
Rogers 1961
ISBN: 9780395755310
MechanizmCongruence między self-concept a experiencing self → zdrowie psychiczne. Self-actualization, unconditional positive regard.
LekcjeD011-D015, D021-D025
#21
Maslow 1971
ISBN: 9780140042627
MechanizmB-needs (Being-needs), peak experiences, self-transcendence ponad self-actualization.
Kluczowy wynikSelf-transcendence jako finalny poziom hierarchii — często pomijany w popularnych wersjach piramidy.
LekcjeD021-D025
#22
Frankl 1959/1984
ISBN: 9780807014295
MechanizmLogoterapia: wola sensu jako pierwotna motywacja człowieka.
Kluczowy wynikEmpiryczne testy PIL (Purpose in Life) korelują z well-being r = 0.40-0.60.
LekcjeD021-D025
#23
Higgins 1987
MechanizmTrzy "self": actual, ideal, ought. Rozbieżność actual-ideal → depresja, smutek; actual-ought → lęk, wina.
Kluczowy wynikEmpiryczne testy potwierdzają specyficzne mapowanie discrepancy → emotion (r = 0.30-0.50).
LekcjeD011-D015
#24
Markus & Nurius 1986
MechanizmPossible selves (hoped-for, feared, expected) jako kognitywne mosty między motywacją a zachowaniem.
Kluczowy wynikBalanced possible selves (hoped + feared) → najlepsza regulacja.
LekcjeD011-D015, D026-D030
#25
Steele 1988
MechanizmLudzie motywowani utrzymaniem globalnej integralności self; zagrożenie w jednym obszarze można buforować afirmacją w innym.
Kluczowy wynikAffirmacja wartości (10-15 min) redukuje defensywność, zwiększa otwartość (efekt replikowany 100+ razy).
LekcjeD021-D025
#26
Deci & Ryan 2000
MechanizmTrzy psychological needs (autonomy, competence, relatedness) → intrinsic motivation, well-being.
Kluczowy wynikZaspokojenie potrzeb → well-being (r = 0.40-0.60); intrinsic > extrinsic dla persistance.
LekcjeD021-D025, D026-D030
#27
Ryan & Deci 2001
MechanizmDwa nurty well-being: hedonizm (przyjemność) vs eudajmonia (funkcjonowanie zgodne z prawdziwym self).
Kluczowy wynikEudajmoniczne well-being lepiej predyktuje zdrowie fizyczne i odporność niż hedoniczne.
LekcjeD021-D025
#28
Waterman 1993
MechanizmPersonal expressiveness (eudaimonia) vs hedonic enjoyment.
Kluczowy wynikAktywności eudajmoniczne związane z self-realization (r = 0.51) silniej niż hedoniczne.
LekcjeD021-D025
#29
Maguire et al. 2000
MechanizmHipokamp taksówkarzy strukturalnie większy niż w kontroli — neuroplastyczność dorosłego mózgu.
Kluczowy wynikPosterior hippocampus volume wzrasta z latami doświadczenia jako taksówkarz.
LekcjeD001-D005
#30
Draganski et al. 2004
MechanizmTrening żonglowania → mierzalne zmiany strukturalne w korze.
Kluczowy wynikWzrost gray matter o 3% po 3 miesiącach, redukcja po zaprzestaniu — plastyczność dorosłego mózgu in vivo.
LekcjeD001-D005
#31
Davidson, Kabat-Zinn, Schumacher et al. 2003
Mechanizm8 tygodni mindfulness → przesunięcie asymetrii korowej (left-side activation, związane z pozytywnym afektem).
Kluczowy wynikGrupa MBSR pokazała większą lewostronną aktywację + lepszą odpowiedź immunologiczną na szczepionkę.
LekcjeD006-D010
#32
Hölzel, Carmody, Vangel et al. 2011
MechanizmMBSR (8 tyg) → zmiany strukturalne w hipokampie, posterior cingulate, junction temporo-parietal.
Kluczowy wynikWzrost gray matter density w hipokampie po 8 tyg medytacji.
LekcjeD006-D010
#33
Gazzaniga 2011
ISBN: 9780061906107
MechanizmInterpreter module w lewej hemisferze konfabuluje spójną narrację z fragmentarycznych danych.
Kluczowy wynikSplit-brain: lewa półkula generuje "wyjaśnienia" zachowań produkowanych przez prawą półkulę poza świadomością.
LekcjeD006-D010
#34
Eagleman 2011
ISBN: 9780307377333
MechanizmOgromna część kognicji pozostaje nieświadoma; świadome "ja" to mały ułamek aktywności mózgu.
Kluczowy wynikSynteza badań: 95%+ aktywności mózgu jest nieświadoma.
LekcjeD006-D010
#35
Damasio 1994/2005
ISBN: 9780143036227
MechanizmSomatic markers: ciało/emocje informują decyzje; pacjenci z uszkodzonym vmPFC → racjonalność bez emocji = paraliż decyzyjny.
Kluczowy wynikBez emocjonalnego "tagowania" opcji decyzje stają się niemożliwe (Iowa Gambling Task).
LekcjeD006-D010
#36
LeDoux 2015
ISBN: 9780670015337
MechanizmLęk jako konstrukcja korowa (poznawcza) różna od defensywnych obwodów podkorowych (amygdala).
Kluczowy wynikSubiektywne uczucie lęku wymaga kory mózgowej; amygdala generuje obronę bez świadomego "strachu".
LekcjeD006-D010
#37
Siegel 2010
ISBN: 9780553386394
Mechanizm"Mindsight" — zdolność postrzegania własnego umysłu jako integracja świadomości, samoregulacji i empatii. ---
LekcjeD006-D010
#38
Eurich 2017
ISBN: 9780451496829
MechanizmInternal vs external self-awareness; 7 filarów insight; rozróżnienie introspekcji od ruminacji.
Kluczowy wynik95% ludzi sądzi, że ma samoświadomość, tylko 10-15% naprawdę ją wykazuje; introspekcja sama w sobie często szkodzi (ruminative).
LekcjeD006-D010
ZastosowanieKiller stat — używamy w D006 jako pattern interrupt.
#39
Wilson 2002
ISBN: 9780674013827
MechanizmAdaptive unconscious; introspekcja często konfabuluje; lepsze poznanie siebie z obserwacji własnych zachowań.
Kluczowy wynikIntrospekcyjne raporty często niezgodne z behavioral data; "looking out, not in".
LekcjeD006-D010
#40
Wilson & Dunn 2004
MechanizmLimity introspekcji: ludzie nie mają dostępu do procesów wyższych poziomów; konfabulują wyjaśnienia.
Kluczowy wynikSelf-reports często nieprawidłowe; behavioral observation i feedback dają dokładniejsze self-knowledge.
LekcjeD006-D010
#41
Hood 2012
ISBN: 9780199988785
Mechanizm"Self" jako emergent narrative skonstruowane przez mózg — nie jednolite, lecz fragmentaryczne i kontekstowe.
LekcjeD011-D015
#42
Sedikides & Gregg 2008
MechanizmSelf-enhancement i self-protection jako fundamentalne motywy; "better-than-average effect".
Kluczowy wynik87% ludzi ocenia siebie powyżej średniej w pozytywnych cechach.
LekcjeD006-D010
#43
Sedikides, Gaertner, Vevea 2005
MechanizmSelf-enhancement występuje w kulturach kolektywistycznych — różnica tylko w domenach.
LekcjeD006-D010
#44
Heine, Lehman, Markus, Kitayama 1999
MechanizmSelf-enhancement vs self-criticism — Japan vs USA pokazują kulturowe różnice w samoocenie.
LekcjeD011-D015, D016-D020
#45
Markus & Kitayama 1991
MechanizmKonstruowanie self jako niezależne (Zachód) vs zależne (Wschód) wpływa na poznanie, emocje, motywację.
Kluczowy wynikCytowane 60k+ razy — klasyk pokazujący, że "self" to konstrukcja kulturowa.
LekcjeD011-D015
#46
Crocker & Wolfe 2001
MechanizmSelf-esteem zależy od domen, na których oparta jest wartość self.
LekcjeD016-D020
#47
Crocker & Park 2004
MechanizmPogoń za wysokim self-esteem ma psychologiczne, fizyczne, akademickie i interpersonalne koszty.
LekcjeD016-D020
#48
Neff 2003
MechanizmSelf-compassion = self-kindness + common humanity + mindfulness; alternatywa dla self-esteem.
LekcjeD016-D020
#49
MacBeth & Gumley 2012
Kluczowy wynikDuży negatywny związek self-compassion z psychopatologią (r = -0.54).
LekcjeD016-D020
#50
Twenge & Campbell 2009
ISBN: 9781416575993
LekcjeD016-D020
#51
Twenge 2017
ISBN: 9781501151989
LekcjeD011-D015
#52
Schwartz 1992
Mechanizm10 typów wartości motywacyjnych, zorganizowanych circumplexowo; cross-cultural validated w 80+ krajach.
LekcjeD021-D025
#54
Hayes, Strosahl, Wilson 1999/2011
ISBN: 9781609189624
MechanizmACT — psychological flexibility przez wartości (committed action), defusion, acceptance.
LekcjeD021-D025
#55
A-Tjak, Davis, Morina et al. 2015
Kluczowy wynikACT skuteczny vs waitlist (Hedges' g = 0.57), porównywalny z CBT.
LekcjeD021-D025
#56
Hayes 2019
ISBN: 9780735214002
LekcjeD021-D025
#57
King, Hicks 2021
MechanizmTrzy komponenty meaning: coherence, purpose, significance/mattering.
LekcjeD021-D025
#59
Hill, Turiano 2014
Kluczowy wynikPurpose w wieku 20s i 60s równie predyktywny dla śmiertelności (HR = 0.85 per SD).
LekcjeD021-D025
#60
Wood, Linley, Maltby et al. 2008
MechanizmAuthenticity = self-alienation (low) + authentic living (high) + accepting external influence (low). ---
LekcjeD021-D025
#61
Ekman 2003
ISBN: 9780805075168
Mechanizm6-7 uniwersalnych emocji bazowych z spójnymi sygnaturami facial expressions; micro-expressions.
LekcjeD006-D010
#62
Barrett 2017
ISBN: 9780544133310
MechanizmTheory of constructed emotion: emocje to konstrukcje predykcyjne mózgu, nie hardware'owe programy. Krytyka Ekmana.
LekcjeD006-D010
#63
Kashdan, Barrett, McKnight 2015
MechanizmEmotion differentiation (precyzyjne nazywanie uczuć) jako predyktor regulacji.
LekcjeD006-D010
#64
Mauss et al. 2005
Kluczowy wynikTylko umiarkowana coherence (r = 0.30-0.40) — "co czujesz" ≠ "co pokazuje ciało".
LekcjeD006-D010
#65
McAdams & McLean 2013
MechanizmNarrative identity — wewnętrzna historia integrująca past, present, future.
LekcjeD011-D015
#67
Pals 2006
MechanizmExploratory narrative processing → ego development.
LekcjeD011-D015
#68
Pennebaker 1997
Kluczowy wynikMniej wizyt u lekarza, lepsze funkcjonowanie immunologiczne, redukcja stresu (replikowane setki razy).
LekcjeD006-D010, D011-D015
#69
Pennebaker & Smyth 2016
ISBN: 9781462527922
LekcjeD006-D010
#70
Hayes & Hofmann 2018
ISBN: 9781626255968
LekcjeD006-D010
#71
Kruger & Dunning 1999
MechanizmNiekompetentni przeceniają swoje umiejętności.
LekcjeD006-D010
#72
Nuhfer, Cogan, Fleisher et al. 2017
MechanizmKrytyczna analiza statystyczna efektu — częściowo artefakt statystyczny (regression to mean, ceiling effects).
LekcjeD006-D010
#74
Marcia 1966
Mechanizm4 statusy identity: achievement, moratorium, foreclosure, diffusion.
LekcjeD011-D015
#79
Oettingen 2014
ISBN: 9781591846871
LekcjeD026-D030
#81
Macnamara & Burgoyne 2023
MechanizmPo korekcie publication bias i poor designs — efekt mindset na osiągnięcia bliski zera (d ≈ 0.05).
LekcjeD016-D018
#82
Kross et al. 2014
MechanizmSelf-distancing — używanie 3rd-person/own name w wewnętrznym dialogu → lepsza regulacja emocji.
LekcjeD006-D010
#83
Kross 2021
ISBN: 9780525575238
LekcjeD006-D010
#84
Vohs et al. 2021
Kluczowy wynikNIE replikuje ego depletion effect (d ≈ 0). Kluczowy przykład replication failure.
LekcjeD016-D020
#85
Eurich 2018
MechanizmPraktyczna synteza — "what vs why" — pytaj "co" nie "dlaczego" o sobie.
LekcjeD006-D010
#86
Mischel 2014
ISBN: 9780316230858
MechanizmCognitive-affective personality system (CAPS).
LekcjeD016-D020
#87
Brown 2017
ISBN: 9780812995848
LekcjeD021-D025
#88
Brown 2021
ISBN: 9780399592553
LekcjeD006-D010
#90
Doidge 2015
ISBN: 9780670025503
LekcjeD001-D005
M2
Umysł i poznanie
#1
Hofmann, Asnaani, Vonk, Sawyer, Fang 2012
MechanizmPrzegląd 269 meta-analiz CBT przez zaburzenia (lęk, depresja, OCD, PTSD).
Kluczowy wynikStrong evidence base CBT dla anxiety disorders, somatoform, bulimia.
LekcjeD036-D038. Authority citation "CBT to najlepiej zbadana psychoterapia".
#2
Goyal, Singh, Sibinga et al. 2014
Kluczowy wynikModerate evidence anxiety (effect size 0.38 8wk), depression (0.30). Mindfulness pomaga, ale d=0.30 to umiarkowany efekt, nie cud.
LekcjeD041-D043. UCZCIWA NAUKA — pattern interrupt dla "mindfulness leczy wszystko".
#3
Hagger, Chatzisarantis, Alberts et al. 2016
Kluczowy wynikd=0.04 [CI95 -0.07 to 0.14]. Ego depletion NIE replikował się.
LekcjeD056, D060. Klucz replication crisis. "Willpower nie jest skończonym paliwem".
#4
Carter, Kofler, Forster, McCullough 2015
Kluczowy wynikPo korekcji publication bias efekt ego depletion bliski zero (surowy d≈0.43, skorygowany d≈0).
LekcjeD056, D060.
#5
Open Science Collaboration 2015
Kluczowy wynik36% replikowało się p<.05, mean effect size spadł do połowy. Social psychology 25%.
LekcjeD031, D056. Otwarcie modułu z meta-uczciwością — "uczę Cię tego co przetrwało replikację".
#6
Aldao, Nolen-Hoeksema, Schweizer 2010
Kluczowy wynikNajszkodliwsze: rumination (r=0.42 z depresją), suppression (r=0.27). Najzdrowsze: reappraisal (r=-0.14), problem solving (r=-0.31).
LekcjeD046, D047, D053. Hierarchia strategii regulacji emocji.
#7
A-Tjak, Davis, Morina, Powers, Smits, Emmelkamp 2015
Kluczowy wynikACT > waitlist (g=0.82), ACT > placebo (g=0.51), ACT ≈ established treatments. Solid evidence anxiety, depression, somatic.
LekcjeD041, D044, D053.
#8
Kuyken, Warren, Taylor et al. 2016
Kluczowy wynikMBCT redukuje relapse 60 weeks: HR 0.69 vs no MBCT.
LekcjeD041, D042, D047.
#9
Frattaroli 2006
Kluczowy wynikr=0.075 (małe ale stałe). Większe efekty: dłuższe sesje, więcej sesji, problemy zdrowotne baseline.
LekcjeD052-D054.
#10
Webb, Miles, Sheeran 2012
Kluczowy wynikReappraisal d=0.45, attention distraction d=0.27, suppression d=-0.32 (nasila), acceptance d=0.07.
LekcjeD053, D055, D056. Ranking technik regulacji emocji.
#11
Killingsworth & Gilbert 2010
Kluczowy wynikMind-wandering 46.9% czasu czuwania. Mind-wandering → niższe happiness.
LekcjeD046, D048, D049. Killer hook D046.
#12
Mrazek, Franklin, Phillips, Baird, Schooler 2013
Kluczowy wynikMindfulness group: GRE z 460→520, redukcja mind-wandering, wzrost working memory.
LekcjeD041, D042, D045.
#13
Brewer, Worhunsky, Gray, Tang, Weber, Kober 2011
Kluczowy wynikExperienced meditators — znacząco mniej aktywności DMN (PCC, mPFC).
LekcjeD048, D049.
#14
Raichle, MacLeod, Snyder, Powers, Gusnard, Shulman 2001
Kluczowy wynikIdentyfikacja Default Mode Network — regiony bardziej aktywne w rest niż task.
LekcjeD048. Podstawa neuronauki DMN.
#15
Lieberman, Eisenberger, Crockett, Tom, Pfeifer, Way 2007
Kluczowy wynikAffect labeling → zmniejszona aktywność amygdala + zwiększona aktywność prawej VLPFC. "Name it to tame it".
LekcjeD051, D054, D055.
#16
Kross, Bruehlman-Senecal, Park et al. 2014
Kluczowy wynikNon-first-person self-talk → lepsza performance pod stresem, mniej ruminacji, mniej shame.
LekcjeD051, D052. Praktyczna technika — "Jan, dasz radę".
#17
Lazar, Kerr, Wasserman, Gray, Greve et al. 2005
Kluczowy wynikMeditators — wyższa grubość kory w prefrontal cortex i right anterior insula.
LekcjeD041, D042.
#18
Pennebaker & Beall 1986
Kluczowy wynik4 dni × 15 min pisania o traumie → mniej wizyt u lekarza w 6 mo follow-up.
LekcjeD052, D054.
#19
Smyth 1998
Kluczowy wynikŚredni d=0.47. Lepiej działa dla outcomes fizjologicznych w short-term.
LekcjeD052, D054.
#20
Nolen-Hoeksema, Wisco, Lyubomirsky 2008
Kluczowy wynikRuminacja przewiduje onset i nawroty depresji, anxiety, binge eating, binge drinking, self-harm.
LekcjeD046, D047.
#21
Watkins 2008
Kluczowy wynik"Why" thinking (abstrakcyjne) → maladaptive. "How" thinking (konkretne, procesowe) → adaptive.
LekcjeD047, D049.
#22
Goldin & Gross 2010
Kluczowy wynikPo MBSR: zmniejszona aktywność amygdala podczas reakcji na negative self-beliefs.
LekcjeD041, D042, D055.
#23
Kahneman 2011
MechanizmDual-process theory: System 1 (szybki) vs System 2 (wolny). Większość decyzji System 1.
LekcjeD031-D033, D056. Backbone sekcji decision-making. UWAGA: części (priming) NIE replikują się.
#24
Tversky & Kahneman 1974
MechanizmTrzy heurystyki: representativeness, availability, anchoring & adjustment.
LekcjeD031, D036, D056, D057.
#25
Tversky & Kahneman 1981
Kluczowy wynikGain frame → risk averse; loss frame → risk seeking (przy identycznych expected values).
LekcjeD056, D057.
#26
Beck 1976
MechanizmFoundational text CBT. Cognitive triad depresji.
LekcjeD036, D037.
#27
Ellis 1962
MechanizmREBT. ABC model: Activating event → Beliefs → Consequences.
LekcjeD036, D038. Praktyczniejszy niż Beck dla self-help.
#28
Burns 1980
Mechanizm10 cognitive distortions: all-or-nothing, overgeneralization, mental filter itd.
LekcjeD036-D039. Standard psychoedukacji.
#29
Hayes, Strosahl, Wilson 1999
MechanizmACT — 6 procesów hexaflex; psychological flexibility jako cel.
LekcjeD053, D055.
#30
Kabat-Zinn 1990
MechanizmMBSR — 8-tygodniowy program.
LekcjeD041-D043.
#31
Segal, Williams, Teasdale 2002
MechanizmMBCT — adaptacja MBSR + CBT dla relapse prevention depresji.
LekcjeD041, D047. Decentering jako kluczowa umiejętność.
#32
Gross 2002
MechanizmProcess model emotion regulation. 5 family strategies. Reappraisal > suppression.
LekcjeD053, D054.
#33
Gilbert 2006
MechanizmAffective forecasting. Impact bias, focalism, immune neglect.
LekcjeD057, D060. Decision-making — nie ufaj prognozom emocjonalnym.
#34
Wilson & Gilbert 2003
LekcjeD057, D060.
#35
Thaler & Sunstein 2008
MechanizmChoice architecture, defaults, framing, social proof. Libertarian paternalism.
LekcjeD058, D059.
#36
Ariely 2008
LekcjeD056, D058.
#37
Stanovich 2011
MechanizmTri-process model: autonomous, algorithmic, reflective mind. Dysrationalia — wysokie IQ ≠ wysoka racjonalność.
LekcjeD031, D032.
#38
Evans 2008
MechanizmKrytyczny przegląd dual-process theories.
LekcjeD031, D032.
#39
De Neys 2012
MechanizmBias not zawsze brak System 2 — często to brak override pomimo detekcji konfliktu.
LekcjeD031, D032, D056.
#40
Gigerenzer & Goldstein 1996
MechanizmFast and frugal heuristics. Recognition heuristic. "Less is more".
LekcjeD056, D057.
#41
Klein 1998/2003
MechanizmNaturalistic Decision Making. Recognition-Primed Decision.
LekcjeD056, D057. Kiedy ufać intuicji.
#42
Kahneman & Klein 2009
Kluczowy wynikIntuicja eksperta wiarygodna gdy: (1) high-validity environment, (2) prolonged practice z feedback.
LekcjeD056, D057.
#43
Damasio 1994
MechanizmSomatic marker hypothesis. Pacjenci z uszkodzeniem vmPFC — zachowane IQ, zaburzone decyzje.
LekcjeD056, D057.
#44
Mlodinow 2012
LekcjeD031, D033.
#45
Posner & Petersen 1990
MechanizmThree attention networks: alerting, orienting, executive.
LekcjeD043, D044.
#46
Petersen & Posner 2012
LekcjeD043, D044.
#47
Miller GA 1956
Kluczowy wynik"The magical number seven, plus or minus two". UWAGA: skorygowane (Cowan 4±1).
LekcjeD044, D045.
#48
Cowan 2001
Kluczowy wynikWorking memory capacity = 4±1 items.
LekcjeD044, D045.
#49
Baddeley 2000
MechanizmWorking memory model — phonological loop + visuospatial sketchpad + central executive + episodic buffer.
LekcjeD044, D045.
#50
Diamond 2013
MechanizmExecutive functions. Trzy core EFs: inhibition, working memory, cognitive flexibility. ---
LekcjeD043, D044, D060.
M3
Działanie i nawyki
#1
Gollwitzer & Sheeran 2006
Kluczowy wynikŚredni efekt d=0.65 (medium-to-large). Getting started d=0.61, preventing derailment d=0.77.
LekcjeD066-D068. Core framework Implementation Intentions.
#2
Webb & Sheeran 2006
Kluczowy wynikZmiana intencji o d=0.66 przekłada się tylko na zmianę behavior d=0.36. Intention-behavior gap.
LekcjeD066, D068, D086.
#3
Harkin, Webb, Chang et al. 2016
Kluczowy wynikMonitoring postępu: d+=0.40. Publiczne i fizyczne zapisywanie miały silniejsze efekty.
LekcjeD086-D088.
#4
Steel 2007
Kluczowy wynikProkrastynacja = self-regulatory failure. Najsilniejsze predyktory: impulsiveness, task aversiveness, niskie samoskuteczność.
LekcjeD071-D073. Demaskacja mitu "prokrastynacja = lenistwo".
#5
Cepeda, Pashler, Vul, Wixted, Rohrer 2006
Kluczowy wynikSpacing effect robustny w 184 artykułach. Distributed practice > massed practice.
LekcjeD076-D078.
#6
Adesope, Trevisan, Sundararajan 2017
Kluczowy wynikTesting vs restudy g=+0.51; testing vs filler g=+0.93.
LekcjeD076, D079, D080.
#7
Cepeda, Vul, Rohrer, Wixted, Pashler 2008
Kluczowy wynikOptymalny gap ~10-20% test delay (czyli powtórka po ~30-60 dniach dla testu po 12 miesiącach).
LekcjeD076-D078.
#8
Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan, Willingham 2013
Kluczowy wynikTop utility: practice testing + distributed practice. Low utility: highlighting, summarization, rereading.
LekcjeD076-D080.
#9
Macnamara, Hambrick, Oswald 2014
Kluczowy wynikDeliberate practice wyjaśnia 26% wariancji w grach, 21% muzyka, 18% sport, 4% edukacja. Krytyka mitu 10000 godzin.
LekcjeD089-D090.
#10
Credé, Tynan, Harms 2017
Kluczowy wynikGrit r=0.18 z performance, ale 0.84 z conscientiousness — to to samo zjawisko inaczej nazwane.
LekcjeD074-D075.
#11
Lally, van Jaarsveld, Potts, Wardle 2010
Kluczowy wynikŚrednio 66 dni do plateau automatyzacji, ALE rozrzut 18-254 dni.
LekcjeD061-D062.
#12
Wood, Quinn, Kashy 2002
Kluczowy wynik~45% codziennych zachowań to powtarzane akcje w stałym kontekście (= nawyki).
LekcjeD061, D063.
#13
Karpicke & Blunt 2011
Kluczowy wynikRetrieval grupa miała 50% lepsze wyniki na delayed test 1 tydzień później niż grupa concept mapping.
LekcjeD079-D080.
#14
Roediger & Karpicke 2006
Kluczowy wynikPo 1 tygodniu: 61% retencja przy testing, 40% przy restudy.
LekcjeD079.
#15
Karpicke & Roediger 2008
Kluczowy wynikRepeated testing grupa: 80% retencja po tygodniu vs 36% w repeated studying.
LekcjeD079-D080. Hook D080: "Twój mózg cię okłamuje co do tego, czego się nauczyłeś".
#16
Karpicke & Bauernschmidt 2011
Kluczowy wynikSpaced retrieval = 200% poprawa retencji w long-term vs zero-gap retrieval.
LekcjeD077-D078.
#17
Oettingen, Pak, Schnetter 2001
Kluczowy wynikMental contrasting prowadzi do działania PROPORCJONALNEGO do prawdopodobieństwa sukcesu.
LekcjeD068-D070. Naukowa baza WOOP.
#18
Karpicke & Roediger 2007
LekcjeD077-D078.
#19
Job, Dweck, Walton 2010
Kluczowy wynikWiara w nielimited willpower predykuje lepsze jedzenie, mniejszą prokrastynację, lepsze osiąganie celów pod stresem.
LekcjeD073-D074. Reframe "mam słabą siłę woli".
#20
Hagger et al. 2016
Kluczowy wynikEfekt ego depletion d≈0.04 — NIE replikowane.
LekcjeD073-D074. Demaskacja mitu "skończyła ci się siła woli".
#21
Vohs, Schmeichel, Lohmann et al. 2021
Kluczowy wynikd=0.06, nieistotne. Bayesian: dane 4x bardziej zgodne z null.
LekcjeD073-D074.
#22
Inzlicht & Schmeichel 2012
Kluczowy wynikPo self-control task: shift motywacji + attentional shift, NIE wyczerpanie zasobu.
LekcjeD073.
#23
Galla & Duckworth 2015
Kluczowy wynikHabits (eating, exercising, sleep) mediują 100% relacji self-control → outcomes.
LekcjeD061, D072, D085.
#24
Watts, Duncan, Quan 2018
Kluczowy wynikKorelacja delay-of-gratification → outcomes 50% słabsza niż w oryginale, redukowana o 2/3 po kontroli zmiennych demograficznych.
LekcjeD072-D073.
#25
Stadler, Oettingen, Gollwitzer 2009
Kluczowy wynikMCII (Mental Contrasting + Implementation Intentions): 2x więcej aktywności fizycznej przez 4 miesiące.
LekcjeD068-D069.
#26
Milkman, Beshears, Choi, Laibson, Madrian 2011
Kluczowy wynikPisemny prompt z datą+czasem podniósł vaccination rate o 4.2 punkty procentowe.
LekcjeD066-D067.
#27
Yeager, Bryan, Jamieson et al. 2022
Kluczowy wynikSynergistic mindsets (growth + stress-can-be-enhancing) zmniejszają fizjologiczne reaktancje na stres.
LekcjeD074-D075.
#28
Pham & Taylor 1999
Kluczowy wynikProcess simulation podniosło wyniki egzaminu. Outcome simulation — efekt zerowy/negatywny.
LekcjeD070. Demaskacja "wizualizacji sukcesu" — manifestacja nie działa.
#29
Locke & Latham 2002
Kluczowy wynikSpecific + difficult goals dają konsekwentnie wyższy performance (10-25% poprawa).
LekcjeD086-D087. Naukowa baza SMART goals.
#30
Gollwitzer 1999
LekcjeD066. Klasyk implementation intentions.
#31
Wood & Neal 2007
MechanizmHabits to context-response associations. Goals i habits to dwa OSOBNE systemy.
LekcjeD062-D063.
#32
Wood & Rünger 2016
LekcjeD061-D063. Canonical review habits.
#33
Wood, Mazar, Neal 2022
MechanizmHabits i goals jako osobne ale interagujące systemy w mózgu.
LekcjeD062-D063, D085. Najnowsza synteza.
#34
Ouellette & Wood 1998
Kluczowy wynikW stałych kontekstach: past behavior > intention jako predyktor przyszłego zachowania.
LekcjeD063, D085.
#35
Verplanken & Orbell 2003
MechanizmSelf-Report Habit Index — 12-itemowa skala mierząca subiektywną automatyzację.
LekcjeD061-D062.
#36
Aarts, Verplanken, van Knippenberg 1998
LekcjeD061, D063.
#37
Wood, Tam, Guerrero Witt 2005
Kluczowy wynikHabits oporne tylko gdy kontekst zostaje stabilny. Po zmianie environment: re-emerge intention-based control.
LekcjeD063, D085. Zmiana środowiska > "walka z nawykiem".
#38
Neal, Wood, Quinn 2006
LekcjeD061-D062.
#39
Bandura 1991
MechanizmSelf-regulation operuje przez 3 subprocesy: self-monitoring, judgment, self-reaction.
LekcjeD086-D088.
#40
Carver & Scheier 1982
MechanizmControl theory: behavior działa przez discrepancy-reducing feedback loops.
LekcjeD086-D087.
#41
Sirois & Pychyl 2013
MechanizmProkrastynacja = priorytetyzacja short-term mood repair kosztem future self.
LekcjeD071-D072. Główny pivot lekcji D071: dlaczego standardowe "time management" nie pomaga.
#42
Tice & Bratslavsky 2000
LekcjeD071-D072.
#43
Fogg 2009
MechanizmB=MAP — zachowanie zachodzi gdy Motivation + Ability + Prompt zbiegają się.
LekcjeD064-D065.
#44
Sheldon & Lyubomirsky 2006
Kluczowy wynikSustainable happiness przez intentional activity changes > circumstantial changes.
LekcjeD083-D084.
#45
Sheldon & Kasser 1995
LekcjeD086, D089.
#46
Sniehotta, Scholz, Schwarzer 2005
Kluczowy wynikBridging intention-behavior gap przez 3 mediatory: planning, maintenance self-efficacy, action control.
LekcjeD068, D086.
#47
Vallerand, Blanchard, Mageau et al. 2003
MechanizmDual model passion: harmonious vs obsessive.
LekcjeD074-D075, D089.
#48
Bjork & Bjork 2011
MechanizmDesirable difficulties — strukturalne utrudnienia pogarszają performance krótko, ale poprawiają long-term retention.
LekcjeD077-D078.
#49
Rohrer & Taylor 2007
Kluczowy wynikInterleaved practice > blocked practice na delayed test (63% poprawa).
LekcjeD078.
#50
Duckworth, Peterson, Matthews, Kelly 2007
Kluczowy wynikGrit wyjaśnia 4% wariancji w sukcesie. UWAGA: cytuj W PARZE z Credé 2017 (krytyczna meta-analiza).
LekcjeD074-D075, D089.
#51
Ericsson, Krampe, Tesch-Römer 1993
Kluczowy wynikFoundation 10000-hour rule. UWAGA: cytuj z Macnamara 2014 (krytyka).
LekcjeD089-D090.
#52
Duhigg 2012
LekcjeD061-D062.
#53
Clear 2018
LekcjeD064-D065. Pozycjonuj jako derivative od Fogg + Wood.
#54
Fogg 2019
LekcjeD064-D065.
#55
Oettingen 2014
LekcjeD068-D070. Praktyczny opis WOOP framework.
#56
Duckworth 2016
LekcjeD074, D089. UWAGA: disclaimer Credé 2017.
#57
Pychyl 2013
LekcjeD071-D072.
M4
Energia, sen, wytrzymałość
#1
Cappuccio et al. 2010
Kluczowy wynikShort sleep RR=1.12, long sleep RR=1.30 dla mortality. Sleep duration jako biomarker ryzyka.
LekcjeD091, D095.
#2
Van Dongen, Maislin, Mullington, Dinges 2003
Kluczowy wynik6h/noc przez 14 dni = deficyt poznawczy równy 2 dobom totalnego braku snu, mimo subiektywnego braku różnicy.
LekcjeD091-D092. Sleep debt blindness.
#3
Xie, Nedergaard et al. 2013
Kluczowy wynikPodczas snu przestrzeń międzykomórkowa mózgu zwiększa się o 60%, glymphatic system 2x szybciej usuwa beta-amyloid.
LekcjeD092-D093. "Mózg się czyści tylko podczas snu".
#4
Mander, Winer, Walker 2017
Kluczowy wynikSleep loss → ↑amyloid beta → dalsza degradacja NREM → pętla Alzheimer's.
LekcjeD093-D094.
#5
Prather, Janicki-Deverts, Hall, Cohen 2015
Kluczowy wynikOsoby śpiące <5h miały 4.5x większe ryzyko infekcji niż >7h (OR=4.50).
LekcjeD092. Konkret do reelsa.
#6
Pase, Himali, Grima et al. 2017
Kluczowy wynikKażdy 1% spadku REM sleep = 9% wzrost ryzyka demencji.
LekcjeD094.
#7
Yaffe, Laffan, Harrison et al. 2011
Kluczowy wynikApnea OR=1.85 dla MCI/demencji po 5 latach.
LekcjeD094-D095.
#8
Stickgold 2005
Kluczowy wynikTrening + sen daje 20-30% lepszą performance niż trening + ten sam czas czuwania.
LekcjeD093.
#9
Lo, Groeger, Cheng, Dijk, Chee 2016
Kluczowy wynikShort sleep OR=1.40, long sleep OR=1.58 dla poor cognitive function.
LekcjeD091, D095.
#10
Buysse, Reynolds, Monk, Berman, Kupfer 1989
Kluczowy wynikPittsburgh Sleep Quality Index. Cut-off >5 punktów = poor sleeper, sensitivity 89.6%.
LekcjeD091. Narzędzie self-assessment.
#11
Hirshkowitz et al. 2015
Kluczowy wynikAdults 18-64: 7-9h. Older adults 65+: 7-8h. NIE 8h dla każdego.
LekcjeD091.
#12
Walker M. 2017
LekcjeD091-D095. UWAGA: krytyki niektórych cytowań Walkera (Alexey Guzey 2019).
#13
Zeitzer, Dijk, Kronauer, Brown, Czeisler 2000
Kluczowy wynik~100 lux = 50% maksymalnej supresji melatoniny. Lampa biurkowa wystarczy by zaburzyć sen.
LekcjeD091, D095.
#14
Gooley, Chamberlain, Smith et al. 2011
Kluczowy wynikRoom light shortens melatonin duration o ~90 min.
LekcjeD095.
#15
Wright, McHill, Birks, Griffin, Rusterholz, Chinoy 2013
Kluczowy wynik1 tydzień natury = pełna synchronizacja zegara z wschodem/zachodem słońca.
LekcjeD095.
#16
Roenneberg, Kuehnle, Juda et al. 2007
Kluczowy wynikChronotypy są normalne biological variation. "Social jetlag" niezależnym factor zdrowia.
LekcjeD091. Krytyka kultu "wstawaj o 5:00".
#17
Erickson, Voss, Prakash et al. 2011
Kluczowy wynikExercise group: hipokamp +2% (anterior); control: -1.4%. Reverse atrophy of 1-2 lat.
LekcjeD096, D098.
#18
Colcombe & Kramer 2003
Kluczowy wynikEffect size d=0.48 dla executive function.
LekcjeD096, D098.
#19
Smith, Blumenthal, Hoffman et al. 2010
LekcjeD098.
#20
Schuch, Vancampfort, Richards et al. 2016
Kluczowy wynikPo bias correction: SMD=-1.11 — exercise jako antidepressant ma realny efekt.
LekcjeD099. "Ruch leczy depresję" — z BIAS correction.
#21
Cotman & Berchtold 2002
MechanizmVoluntary exercise → ↑BDNF, IGF-1, VEGF → neurogenesis.
LekcjeD097.
#22
Pedersen & Saltin 2015
Kluczowy wynikDla 26 chorób exercise = realna terapia (nie tylko prewencja).
LekcjeD096, D100.
#23
Vidoni, Johnson, Morris et al. 2015
LekcjeD097.
#24
Bull, Al-Ansari, Biddle et al. 2020
Kluczowy wynikDorośli: 150-300 min moderate LUB 75-150 min vigorous/tydzień + 2x siłowe.
LekcjeD096.
#25
Ratey & Hagerman 2008
LekcjeD096-D100. Storytelling case studies.
#26
Estruch, Ros, Salas-Salvadó et al. 2018
Kluczowy wynikMediterranean diet → 30% redukcja major CV events.
LekcjeD101-D102. UWAGA: oryginał 2013 wycofany za błędy randomizacji → 2018 republished.
#27
Jacka, O'Neil, Opie et al. 2017
Kluczowy wynik32.3% w dietary group osiągnęło remisję vs 8% kontrola. NNT=4.1.
LekcjeD102, D104. Pierwszy RCT pokazujący że dieta LECZY depresję.
#28
Lassale, Batty, Baghdadli et al. 2019
Kluczowy wynikMediterranean diet: OR=0.67 dla depression.
LekcjeD102.
#29
Cryan & Dinan 2012
MechanizmGut microbiota wpływa na CNS przez vagus nerve, cytokiny, tryptofan/serotonina.
LekcjeD103-D104.
#30
Marx, Moseley, Berk, Jacka 2017
LekcjeD104.
#31
Mayer 2016
LekcjeD103, D105.
#32
McEwen 1998
MechanizmWprowadzenie "allostatic load" — kumulatywne obciążenie chronicznym stresem.
LekcjeD106-D107.
#33
Cohen, Janicki-Deverts, Miller 2007
Kluczowy wynikStres = legitimate risk factor dla mortality cardiovascular i immunological function.
LekcjeD106.
#34
Steptoe & Kivimäki 2012
Kluczowy wynikJob strain RR=1.40 dla CHD; social isolation RR=1.32 dla mortality.
LekcjeD106-D107.
#35
Holmes & Rahe 1967
Kluczowy wynikScore >300 LCU/rok = 80% ryzyko poważnego zachorowania.
LekcjeD107.
#36
Kiecolt-Glaser, Loving, Stowell et al. 2005
Kluczowy wynikHostile couples — rany goją się 60% wolniej.
LekcjeD108.
#37
Sapolsky 2004
LekcjeD106-D110. Najlepszy single-author wstęp.
#38
Zaccaro, Piarulli, Laurino et al. 2018
Kluczowy wynikSlow breathing (<10 oddechów/min) → ↑HRV, ↑parasympathetic, ↓amygdala activity.
LekcjeD111, D113.
#39
Russo, Santarelli, O'Rourke 2017
Kluczowy wynik6 oddechów/min = optymalna rezonansowa częstotliwość maksymalizująca HRV.
LekcjeD111.
#40
Lehrer & Gevirtz 2014
LekcjeD112-D113.
#41
Thayer & Lane 2000
Kluczowy wynikHigher resting HRV → better emotion regulation, executive function, social engagement.
LekcjeD112.
#42
Porges 2011
LekcjeD113-D114.
#43
Levine, Suarez, Brandhorst et al. 2014
Kluczowy wynik50-65 lat + high protein: 75% ↑mortality, 4x ↑cancer death. Efekt odwraca się po 65 (sarcopenia).
LekcjeD116-D117.
#44
Willcox, Willcox, Todoriki et al. 2007
Kluczowy wynikOkinawan elderly: 1/2 raka USA, 1/5 chorób serca.
LekcjeD118.
#45
Buettner & Skemp 2016
Kluczowy wynik5 Blue Zones — 9 wspólnych zachowań ("Power 9").
LekcjeD118-D120.
#46
Buettner 2008
LekcjeD118-D120.
#47
Mattson, Longo, Harvie 2017
LekcjeD117.
#48
Longo 2018
LekcjeD117, D119.
#49
Sinclair & LaPlante 2019
LekcjeD120.
#50
Hagger, Chatzisarantis et al. 2016
Kluczowy wynikEffect size d≈0.04. Ego depletion NIE replikuje się.
LekcjeD116. KLUCZOWE.
#51
Vohs, Schmeichel, Lohmann et al. 2021
Kluczowy wynikd=0.06. "Willpower nie jest jak baterii".
LekcjeD116.
#52
Carter & McCullough 2014
Kluczowy wynikCorrected effect size: d=−0.10 do d=0.25 (vs oryginalny d=0.62).
LekcjeD116.
#53
Job, Dweck, Walton 2010
Kluczowy wynik"Non-limited" willpower mindset NIE pokazuje ego depletion. Beliefs > resources.
LekcjeD116.
#54
Inzlicht & Schmeichel 2012
LekcjeD116.
M5
Relacje i komunikacja
#1
Holt-Lunstad, Smith, Layton 2010
Kluczowy wynikOR=1.50 na rzecz przeżycia dla osób z silnymi więziami; efekt porównywalny z rzuceniem palenia, większy niż otyłość czy brak aktywności fizycznej.
LekcjeD121-D122, D125. Hook otwierający moduł.
#2
Holt-Lunstad, Smith, Baker, Harris, Stephenson 2015
Kluczowy wynikSamotność +26% śmiertelności, izolacja społeczna +29%, mieszkanie samemu +32%.
LekcjeD123, D125, D150.
#3
House, Landis, Umberson 1988
Kluczowy wynikBrak wsparcia społecznego = ryzyko śmiertelności porównywalne z paleniem.
LekcjeD121, D125. Klasyk-fundament.
#4
Cacioppo, Hawkley, Thisted 2010
Kluczowy wynikSamotność T1 → depresja T2 (β=0.13); odwrotnie nieistotne. Samotność PRZYCZYNĄ depresji.
LekcjeD123-D124.
#5
Hawkley & Cacioppo 2010
Kluczowy wynikSamotność wpływa na 5 systemów fizjologicznych jednocześnie.
LekcjeD125.
#6
Konrath, O'Brien, Hsing 2011
Kluczowy wynikEmpathic Concern -48%, Perspective Taking -34% między 1979 a 2009.
LekcjeD141-D142. Hook "empatia spadła o 40% — i to PRZED Instagramem".
#7
Toussaint, Shields, Dorn, Slavich 2016
Kluczowy wynikPrzebaczenie → niższy stres → mniej dolegliwości fizycznych i psychicznych.
LekcjeD149.
#8
Wade, Hoyt, Kidwell, Worthington 2014
Kluczowy wynikd=0.56 dla forgiveness vs no-treatment.
LekcjeD149. Przebaczenie da się trenować.
#9
Schutte, Malouff, Thorsteinsson, Bhullar, Rooke 2007
Kluczowy wynikr=0.36 EI-zdrowie mentalne; r=0.33 EI-zdrowie psychosomatyczne.
LekcjeD143.
#10
Joseph & Newman 2010
Kluczowy wynikAbility-EI ρ=0.24 z job performance. Ability-EI > mixed-EI.
LekcjeD143.
#11
Aldao, Nolen-Hoeksema, Schweizer 2010
Kluczowy wynikRuminacja r=0.42 z psychopatologią; unikanie r=0.34; tłumienie r=0.27; reappraisal r=-0.14.
LekcjeD131, D134, D144.
#12
Webb, Miles, Sheeran 2012
Kluczowy wynikReappraisal d=0.36; suppression d=0.04 (nieistotne); ruminacja d=-0.13 (szkodliwa).
LekcjeD131, D134.
#13
Gross & John 2003
Kluczowy wynikReappraisers: więcej pozytywnych emocji, bliższe relacje. Suppressors: mniej intymności, gorsze relacje.
LekcjeD131, D134, D144.
#14
Felitti et al. 1998
Kluczowy wynik4+ ACE = OR 4.6 dla depresji, OR 12.2 dla prób samobójczych. +20 lat szybsze starzenie biologiczne.
LekcjeD126, D150.
#15
Vaillant 2012
Kluczowy wynik"Happiness is love. Full stop." — relacje w wieku 50 lat lepiej przewidują zdrowie w wieku 80 niż cholesterol.
LekcjeD121-D122.
#16
Waldinger & Schulz 2023
Kluczowy wynikJakość relacji w wieku 50 = #1 predyktor szczęścia i zdrowia w wieku 80.
LekcjeD121-D123.
#17
Waldinger 2015
LekcjeD121. Optional homework D121.
#18
Mineo 2017
LekcjeD121, D125.
#19
Cacioppo & Patrick 2008
Kluczowy wynikSamotność = sygnał alarmowy ewolucyjny porównywalny z głodem.
LekcjeD123-D125.
#20
Holt-Lunstad 2017
LekcjeD125. Samotność jako problem zdrowia publicznego.
#21
US Surgeon General 2023
Kluczowy wynikSamotność dotyczy 50% dorosłych USA; oficjalne uznanie za zagrożenie zdrowia publicznego.
LekcjeD125.
#22
Murthy 2020
LekcjeD123.
#23
Bowlby 1969/1982
LekcjeD126.
#24
Ainsworth, Blehar, Waters, Wall 1978
Kluczowy wynik~62% secure, ~23% avoidant, ~15% ambivalent w populacjach normowych.
LekcjeD126-D127.
#25
Hazan & Shaver 1987
Kluczowy wynik~56% secure, ~25% avoidant, ~19% anxious wśród dorosłych.
LekcjeD127-D128.
#26
Bartholomew & Horowitz 1991
Kluczowy wynik4-kategorialny model: secure, preoccupied, dismissing, fearful. Standard do dziś.
LekcjeD127.
#27
Mikulincer & Shaver 2007/2016
LekcjeD127-D129. Główne źródło encyklopedyczne.
#28
Fraley 2002
Kluczowy wynikStabilność attachment infancy→dorosłość r≈0.39. 60% może się zmienić.
LekcjeD128-D129.
#29
Simpson, Collins, Tran, Haydon 2007
Kluczowy wynikAttachment niemowlęcy przewiduje kompetencje społeczne 20+ lat później.
LekcjeD126-D127.
#30
Sroufe 2005
LekcjeD126.
#31
Gottman & Levenson 1992
Kluczowy wynikFour Horsemen (criticism, contempt, defensiveness, stonewalling) przewidują rozwód z trafnością 83-94%.
LekcjeD136-D137. Centralna baza.
#32
Carrère & Gottman 1999
Kluczowy wynikPierwsze 3 minuty rozmowy o konflikcie przewidują rozwód po 6 latach z 96% trafnością.
LekcjeD136-D137.
#33
Gottman 1994
Kluczowy wynikMagic Ratio 5:1 — w stabilnych związkach pozytywne interakcje vs negatywne 5:1.
LekcjeD138.
#34
Gottman & Silver 1999
LekcjeD137-D138, D140.
#35
Driver & Gottman 2004
Kluczowy wynikPary, które po 6 latach zostały razem: 86% turn toward bids. Rozwiedzeni: 33%.
LekcjeD138.
#36
Gottman 2011
LekcjeD139-D140.
#37
Christensen & Heavey 1990
Mechanizm"Demand-withdraw" pattern. Częściej kobieta-demands / mężczyzna-withdraws. ---
LekcjeD136.
#38
Salovey & Mayer 1990
MechanizmPierwsze formalne ujęcie EI jako zdolności. 5 lat przed Golemanem.
LekcjeD143.
#39
Mayer, Salovey, Caruso 2002/2008
LekcjeD143.
#40
Goleman 1995
LekcjeD143.
#41
Côté 2014
LekcjeD143.
#42
Davis 1980
LekcjeD141.
#43
Batson 1991/2011
MechanizmEmpathy-altruism hypothesis — 35+ eksperymentów wspierających.
LekcjeD142.
#44
Decety & Jackson 2004
Kluczowy wynikEmpatia nie jest jedna — 3 komponenty neuroanatomicznie różne.
LekcjeD141-D142. Rozróżnienie poznawczej vs afektywnej empatii.
#45
Singer & Lamm 2009
Kluczowy wynikAnterior insula i ACC aktywują się zarówno gdy doświadczam bólu, jak i gdy widzę czyjś ból.
LekcjeD141.
#46
Eisenberg & Strayer 1987
LekcjeD141.
#47
Hoffman 2000
LekcjeD142.
#48
Fisher, Ury, Patton 1991
MechanizmPrincipled negotiation. 4 zasady. Harvard Negotiation Project.
LekcjeD131, D133.
#49
Stone, Patton, Heen 1999/2010
Mechanizm3 warstwy trudnej rozmowy — what happened, feelings, identity.
LekcjeD131, D133.
#50
Rosenberg 2003
LekcjeD131-D132.
#51
Markman, Stanley, Blumberg 2010
MechanizmPREP — program prewencyjny dla par.
LekcjeD131, D135.
#52
Hawkins, Blanchard, Baldwin, Fawcett 2008
Kluczowy wynikd=0.30-0.36 dla communication quality.
LekcjeD131.
#53
Watzlawick, Beavin, Jackson 1967
Mechanizm"One cannot not communicate" — Palo Alto School. ---
LekcjeD131.
#54
Brown 2012
LekcjeD146-D147.
#55
Brown 2021
MechanizmTaksonomia 87 emocji.
LekcjeD144.
#56
Cloud & Townsend 1992
LekcjeD146.
#57
Walker 1979/2017
LekcjeD150.
#58
Hare 1993/1999
Kluczowy wynik~1% populacji ogólnej spełnia kryteria psychopatii.
LekcjeD150.
#59
Dunbar 1992
Kluczowy wynikDunbar's number ~150. UWAGA: Lindenfors et al. 2021 podważa.
LekcjeD121-D122.
#60
Christakis & Fowler 2009
LekcjeD122.
#61
Lieberman 2013
LekcjeD123.
#62
Eisenberger, Lieberman, Williams 2003
Kluczowy wynikWykluczenie społeczne aktywuje dorsal anterior cingulate cortex — sieci bólu fizycznego. Korelacja distress vs dACC r=0.88.
LekcjeD123.
#63
Reis & Shaver 1988
MechanizmModel procesu intymności — disclosure → partner responsiveness → felt understanding.
LekcjeD131.
#64
Laurenceau, Barrett, Pietromonaco 1998
Kluczowy wynikPerceived partner responsiveness mediuje związek między self-disclosure a intymnością.
LekcjeD131.
#65
Aron, Aron, Tudor, Nelson 1991
MechanizmSelf-Expansion Model — IOS scale.
LekcjeD131.
#66
Aron, Melinat, Aron, Vallone, Bator 1997
Kluczowy wynik"36 questions to fall in love" — 45 minut z protokołem znacznie podnosi closeness.
LekcjeD131. Konkretne ćwiczenie.
#67
Reis, Clark, Holmes 2004
LekcjeD131.
#68
Murray, Holmes, Griffin 1996
Kluczowy wynikPozytywne iluzje o partnerze PRZEWIDUJĄ wzrost satysfakcji w czasie.
LekcjeD139.
#69
Knee, Patrick, Vietor, Neighbors 2004
Kluczowy wynik"Destiny beliefs" → katastrofizacja przy konfliktach. Growth beliefs → lepsze radzenie.
LekcjeD139. "Jeśli wierzysz w 'dusze bliźniacze', pierwszy konflikt to katastrofa".
#70
Smith & Christakis 2008
LekcjeD125.
M6
Integracja i utrzymanie zmiany
#1
Cepeda, Pashler, Vul, Wixted, Rohrer 2006
Kluczowy wynikOptymalne ISI rośnie wraz z retention interval; spacing effect silny i powtarzalny.
LekcjeD176-D180. Uzasadnienie post-program review schedule.
#2
Cepeda, Vul, Rohrer, Wixted, Pashler 2008
Kluczowy wynikDla 1-rocznej retencji optymalny gap = 5-10% test delay (~3-5 tygodni).
LekcjeD176-D180.
#3
Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan, Willingham 2013
LekcjeD176-D180. Format post-program review = retrieval + spacing.
#4
Sin & Lyubomirsky 2009
Kluczowy wynikPPI: well-being r=.29; depresja r=.31.
LekcjeD166-D170.
#5
Bolier, Haverman, Westerhof, Riper, Smit, Bohlmeijer 2013
Kluczowy wynikSMD subjective well-being=0.34, depresja=0.23 (małe efekty).
LekcjeD166-D170.
#6
White, Uttl, Holder 2019
Kluczowy wynikPo korekcji small sample size bias efekty PPI dramatycznie maleją.
LekcjeD166-D170. UCZCIWA NAUKA.
#7
Hendershot, Witkiewitz, George, Marlatt 2011
Kluczowy wynikRP daje umiarkowany efekt; MBRP konkurencyjne z klasycznym CBT-RP.
LekcjeD151-D155.
#8
Sisk, Burgoyne, Sun, Butler, Macnamara 2018
Kluczowy wynikSłabe efekty mindset ogółem; korzyść tylko dla niskiego SES.
LekcjeD161-D165.
#9
Macnamara & Burgoyne 2023
Kluczowy wynikWyższa jakość studiów = mniejsze efekty mindset.
LekcjeD161-D165. Anti-hype.
#10
Open Science Collaboration 2015
Kluczowy wynik36-47% studiów daje istotny p<.05 w replikacji; efekt sizes ~50% oryginalnych.
LekcjeD166-D170, D161-D165. Lekcja meta-naukowa.
#11
Marlatt & Gordon 1985
MechanizmOryginalny model RP — high-risk situations, coping skills, Abstinence Violation Effect.
LekcjeD151-D155. Fundament modułu.
#12
Witkiewitz & Marlatt 2004
Kluczowy wynikRelapse jako nieliniowy, dynamiczny proces.
LekcjeD151-D155. Lekcja "Lapse to nie relapse".
#13
Larimer, Palmer, Marlatt 1999
Kluczowy wynikIdentyfikacja triggers + skills-building + lifestyle balance jako 3 filary.
LekcjeD151-D155.
#14
Norcross, Mrykalo, Blagys 2002
Kluczowy wynik46% resolvers vs 4% nonresolvers po 6 miesiącach.
LekcjeD156-D160. "Dlaczego 92% postanowień upada".
#15
Prochaska & DiClemente 1983
Mechanizm5 stages: precontemplation, contemplation, action, maintenance, relapse.
LekcjeD156-D160.
#16
Prochaska, DiClemente, Norcross 1992
Kluczowy wynikWiększość ludzi rycyklicza przez stages kilka razy zanim utrzyma zmianę.
LekcjeD156-D160.
#17
Adams & White 2005
Kluczowy wynikStage-matched interventions NIE są skuteczniejsze od non-matched.
LekcjeD156-D160. Anti-hype TTM.
#18
West 2005
Kluczowy wynikWiele palaczy rzuca nagle bez przejścia przez contemplation/preparation.
LekcjeD156-D160. Uczciwe omówienie.
#19
Markus & Nurius 1986
MechanizmPossible selves — cognitive bridge between current i przyszłą motywacją.
LekcjeD161-D165. Ćwiczenie "twoje 5 possible selves w 2030".
#20
Oyserman, Bybee, Terry 2006
Kluczowy wynikPossible selves alone niewystarczające — muszą być linked ze strategiami.
LekcjeD161-D165.
#21
Oyserman & Terry 2002
LekcjeD161-D165. Wzór protokołu.
#22
McAdams 2001
MechanizmLife story model of identity.
LekcjeD161-D165.
#23
McAdams & Pals 2006
MechanizmPersonality = traits + characteristic adaptations + narrative identity.
LekcjeD171-D175.
#24
McAdams & McLean 2013
Kluczowy wynikNarratorzy z redemption + agency themes mają wyższe mental health.
LekcjeD161-D165. Lekcja "redemption narrative".
#25
Bauer, McAdams, Pals 2008
LekcjeD171-D175, D161-D165.
#26
Brickman, Coates, Janoff-Bulman 1978
MechanizmHedonic treadmill — adaptacja do extreme positive/negative events.
LekcjeD166-D170. Klasyk.
#27
Diener, Lucas, Scollon 2006
Kluczowy wynikSet points się różnią między ludźmi; major events mogą trwale przesunąć baseline.
LekcjeD166-D170.
#28
Lyubomirsky, Sheldon, Schkade 2005
Kluczowy wynik3 czynniki happiness: genetic set point (~50%), circumstances (~10%), intentional activity (~40%).
LekcjeD166-D170. Fundament filozofii M6.
#29
Sheldon & Lyubomirsky 2012
Kluczowy wynikContinued appreciation + variety zapobiegają erozji well-being gains.
LekcjeD166-D170.
#30
Sheldon, Boehm, Lyubomirsky 2012
Kluczowy wynikBez variety nawet best practices się "zużywają".
LekcjeD166-D170.
#31
Seligman, Steen, Park, Peterson 2005
Kluczowy wynik"Three Good Things" + "Using Signature Strengths" — efekty trwałe 6 miesięcy.
LekcjeD166-D170.
#32
Fredrickson 2001
MechanizmPositive emotions broaden thought-action repertoire i budują enduring resources.
LekcjeD166-D170.
#33
Brown, Sokal, Friedman 2013
Kluczowy wynikModel "magic ratio 2.9:1" formalnie wycofany.
LekcjeD166-D170. Anti-hype.
#34
Emmons & McCullough 2003
Kluczowy wynikGratitude condition: wyższe well-being, więcej exercise, lepszy sen.
LekcjeD166-D170.
#35
Ryan & Deci 2000
MechanizmAutonomy, competence, relatedness jako podstawowe needs.
LekcjeD171-D175. Fundament konstytucji osobistej.
#36
Deci & Ryan 2000
Kluczowy wynikIntrinsic goals + autonomous motives = trwałe well-being.
LekcjeD171-D175.
#37
Sheldon & Kasser 1998
Kluczowy wynikGoal progress poprawia well-being tylko gdy goal jest "organismically congruent".
LekcjeD171-D175. Test self-concordance — czemu naprawdę chcesz tego celu?
#38
Ryan, Patrick, Deci, Williams 2008
LekcjeD171-D175, D176-D180.
#39
Ryff 1989
Mechanizm6-wymiarowy model PWB: self-acceptance, positive relations, autonomy, environmental mastery, purpose, growth.
LekcjeD171-D175.
#40
Ryff & Singer 2008
LekcjeD171-D175.
#41
Huta & Waterman 2014
Kluczowy wynik4 elementy eudaimonia: growth, authenticity, meaning, excellence.
LekcjeD171-D175.
#42
Lally, Van Jaarsveld, Potts, Wardle 2010
Kluczowy wynikMediana 66 dni; range 18-254.
LekcjeD156-D160, D176-D180. Anti-hype "21 dni".
#43
Wood, Mazar, Neal 2022
LekcjeD176-D180.
#44
Galla & Duckworth 2015
Kluczowy wynik"Self-control" ludzi z high traits = automated good habits, nie effortful inhibition.
LekcjeD176-D180.
#45
Michie, van Stralen, West 2011
MechanizmCOM-B framework: Capability + Opportunity + Motivation = Behavior.
LekcjeD156-D160, D176-D180.
#46
Michie, Richardson, Johnston et al. 2013
Kluczowy wynik93 hierarchically clustered behavior change techniques.
LekcjeD156-D160. Toolbox 93 BCT.
#47
Bandura 1991
MechanizmSelf-regulation: self-monitoring + judgment + self-reaction. ---
LekcjeD176-D180.
#48
Yeager, Hanselman, Walton, Dweck et al. 2019
Kluczowy wynikPoprawa grades u lower-achieving students.
LekcjeD161-D165. Najsilniejsze evidence dla growth mindset w specific contexts.
#49
Lyubomirsky 2008
Kluczowy wynik12 happiness activities z empirical backing.
LekcjeD166-D170.
#50
Lyubomirsky 2013
LekcjeD166-D170.
#51
Wood 2019
Kluczowy wynik43% codziennych zachowań to habits.
LekcjeD176-D180.
#52
Ryan & Deci 2017
LekcjeD171-D175. Definitive textbook SDT.